ความหมายของการจัดการศึกษา
การจัดการศึกษาเป็นกระบวนการที่มีองค์ประกอบหลายประการ เพื่อนําไปสู่เป้าหมายที่พึง ปรารถนาในการพัฒนาคุณภาพมนุษย์ การจัดการศึกษาจึงเป็นความจําเป็นที่ทุกประเทศต้องดําเนินการ เพื่อยกระดับคุณภาพประชากรและเพิ่มขีดความสามารถของประเทศในการแข่งขันระหว่างประเทศ
จุดมุ่งหมายของการศึกษาไทยยุคปัจจุบันตามแผนการศึกษาชาติ พ.ศ. 2520
1. ให้มีความเคารพต่อสิทธิหน้าที่ของตน และของผู้อื่น มีระเบียบวินัย มีความเคารพปฏิบัติต่อกฎหมายและหลักธรรม
2. ให้มีความเข้าใจและกระตือรือร้นที่จะมีส่วนร่วมในการปกครองประเทศตามวิธีประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข
3. ให้มีความรับผิดชอบต่อชาติ ต่อท้องถิ่น ต่อครอบครัวและต่อตนเอง ให้มีความสำนึกเป็นคนไทยร่วมกัน
4. ให้มีความมั่นคง และผดุงความเสมอภาค ความสุจริต และความยุติธรรม
5.ให้มีบุคลิกภาพที่ดี มีสุขภาพสมบูรณ์ทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ
6. ให้มีความขยันหมั่นเพียร มีความสามารถในการประกอบอาชีพและดารจับจ่ายใช้สอยอย่างประหยัด
7. ให้มีความสามารถในการติดต่อทำความเข้าใจ และความร่วมมือซึ่งกันและกัน รู้จักแสวงหาความจริง มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ รู้จักแก้ปัญหาและข้อขัดแย้งด้วยสติปัญญาและโดยสันติวิธี
8. ให้มีความรู้ความเข้าใจ และคุณค่าในวิทยาการศิลปวัฒนธรรมชาติสิ่งแวดล้อม และทรัพยากรของประเทศ
ลักษณะของการจัดการศึกษา
1. การศึกษาในระบบ
การศึกษาในระบบ (formal education) เป็นการศึกษาที่กำหนดจุดมุ่งหมาย วิธีการศึกษา หลักสูตรระยะเวลาของการศึกษา การวัดและการประเมินผล ซึ่งเป็นเงื่อนไขของการสำเร็จการศึกษาที่แน่นอน
2. การศึกษานอกระบบโรงเรียน
การศึกษานอกระบบโรงเรียน (non-formal education)เป็นการศึกษาที่มีความยืดหยุ่นในการกำหนดจุดมุ่งหมาย รูปแบบ วิธีการจัดการศึกษา ระยะเวลาของการศึกษา การวัดและประเมินผล ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญของการสำเร็จการศึกษา
3. การศึกษาตามอัธยาศัย
การศึกษาตามอัธยาศัย (Informal Education) เป็นการศึกษาที่ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเอง ตามความสนใจ ศักยภาพ ความพร้อมและโอกาส โดยศึกษาจากบุคคล ประสบการณ์ สังคม สิ่งแวดล้อม สื่อ หรือแหล่งความรู้อื่น ดังนั้นถือได้ว่าการศึกษาตามอัธยาศัยเป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิตได้เช่นเดียวกัน
การศึกษาในรูปแบบอื่นๆ
การศึกษาทางเลือกเป็นการศึกษาที่มีความแตกต่างจากการศึกษาในกระแสหลัก โดยยึดความต้องการของชุมชนในท้องถิ่นเป็นหลัก ใช้กระบวนการสอนที่มีความหลากหลายรูปแบบ และหยิบยกปรัชญาการศึกษาหลายๆปรัชญาเข้ามาประยุกต์ใช้ โดยการศึกษาในรูปแบบนี้ถือได้ว่าเป็นการศึกษาที่เป็นอุดมคติ และลดบทบาทของการจัดการศึกษาในรูปแบบของโรงเรียนลง
องค์ประกอบของการจัดการเรียนรู้
1. องค์ประกอบด้านคุณลักษณะเดียวกับตัวผู้เรียน ได้แก่ เชาวน์ปัญญาความถนัดความรู้พื้นฐานหรือความรู้เดิมของนักเรียน และอารมณ์ เป็นแรงจูงใจความสนใจ ทัศนคติและนิสัยในการเรียน ความนึกคิดเกี่ยวกับตนเอง ตลอดจนการปรับตัวและบุคลิกภาพอื่น ๆ
2. องค์ประกอบทางสภาพแวดล้อม สิ่งแวดล้อมทางครอบครัว ฐานะทางเศรษฐกิจ ที่อยู่อาศัย ความคาดหวังของบิดามารดา สังคม การเมือง
ความสำคัญของการจัดการศึกษา
1. ความศึกษามีบทบาทสำคัญต่อการสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ของคนในชาติ
2. การศึกษาช่วยวางรากฐานของชาติ โดยนำความรู้ในอดีตมาผสมผสานกับปัจจุบัน เพื่อวางพื้นฐานอนาคตของชาติให้แก่คนรุ่นหลัง
3. การศึกษาถ่ายทอดค่านิยม เจตคติ วัฒนธรรม และอารยธรรม ของบรรพบุรุษให้แก่ชนรุ่นหลัง
4. การศึกษาให้ความรู้ในการประกอบอาชีพทุกด้าน และให้การฝึกอบรมวิธีการดำรงความเป็นชาติ
5. การศึกษาช่วยดำรงค่านิยม และรูปแบบของสังคม ที่ใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือ
6. การศึกษาเป็นกระบวนการปรับตัวเพื่อให้สมาชิกในสังคมรู้จักปรับตัว และอยู่ในสังคมได้อย่างสันติ
7. การศึกษามีบทบาทสำคัญต่อการอยู่รอดปลอดภัย และความมั่นคงของประเทศชาติ
——————————————————–
ปรัชญาการศึกษา
ความหมายของปรัชญาการศึกษา
จอร์จ เอฟ เนสเลอร์
ปรัชญาการศึกษา คือ การค้นหาความเข้าใจในเรื่องการศึกษาทั้งหมด การตีความหมายโดยการใช้ความคิดรวบยอดทั่วไปที่จะช่วยแนะแนวทางในการเลือกจุดมุ่งหมายและนโยบายของการศึกษา
เจมส์ อี แมคเคลนเลน
ปรัชญาการศึกษา คือ สาขาวิชาหนึ่งในบรรดาสาขาต่างๆ ที่มีอยู่มากมาย อันเกี่ยวข้องกับการดํารงชีวิตของมนุษย์
วิจิตร ศรีสอ้าน
ปรัชญาการศึกษา คือจุดมุ่งหมาย ระบบความเชื่อ หรือแนวความคิดที่แสดงออกมาในรูปของอุดมการณ์ หรืออุดมคติ ทำนองเดียวกันกับที่ไซ้ในความหมายของปรัชญาชีวิตซึ่งหมายถึง อุดมการณ์ของชีวิต อุดมคติของชีวิต แนวทางดำเนินชีวิตนั้นเอง
สุมิตร คุณานุกร
ปรัชญาการศึกษา คือ อุดมคติ อุดมการณ์อันสูงสุด ซึ่งยึดเป็นหลักในการจัดการศึกษา มีบทบาทในการเป็นแม่บท เป็นตนกำเนิดความคิดในการกำหนดความมุ่งหมายของการศึกษาและเป็นแนวทางในการจัดการศึกษา ตลอดจนถึงกระบวนการในการเรียนการสอน
ลักษณะของปรัชญาการศึกษา
1. การพรรณนา-วิเคราะห์
ลักษณะของวิชาปรัชญาการศึกษาส่วนหนึ่งคือ การอธิบายถึงแนวความคิดของปรัชญาการศึกษาว่าทําไมจึงมีแนวคิดเช่นนั้น มีหลัก การคิดอย่างไร และวิเคราะห์ให้เห็นว่า ความคิดของนักปรัชญาการศึกษาเหล่านั้น มีความสอดคล้องกันหรือไม่ ได้ให้ความหมายอะไรแก่พวกเราบ้าง และได้เสนอวิธีการใหม่ ๆ หรือไม่
2. การวิจารณ์-ประเมินผล
ลักษณะของปรัชญาการศึกษาส่วนหนึ่ง คือ การวิเคราะห์ และวิจารณ์ความคิดต่างๆ ทางการศึกษา และประเมินผลดูว่า ความเข้าใจเกี่ยวกับ การศึกษาในปัจจุบัน มีความถูกต้องแม่นยําเพียงใดและความคิดเหล่านั้นมีผลกระทบต่อการจัดการ ศึกษามากน้อยเพียงใด รวมถึงความคิดใหม่ๆ ที่เสนอมานั้นมีประโยชน์กับการศึกษาหรือไม่
3. การอนุมาน
ลักษณะอีกส่วนหนึ่งของปรัชญาการศึกษาคือ การอนุมาน หรือการคาดคะเนว่า ความคิดของเราเกี่ยวกับการศึกษาหรือปรัชญา จะมีรูปแบบเป็นอย่างอื่นได้ หรือไม่ อาจคาดคะเนต่อไปว่า จักรวาลนี้แท้จริงแล้วน่าจะเป็นอย่างไร ทั้งสองประการนี้เกี่ยวข้องกับการศึกษาอย่างไร เป็นต้น ลักษณะของปรัชญาการศึกษาในแง่นี้ เป็นการมองปัญหาแบบกว้างๆ และลึกซึ้ง อันเป็นปัญหาที่เกี่ยวข้องกับอภิปรัชญาเป็นส่วนใหญ่
แนวทางในการพิจารณาปรัชญาการศึกษา
1. ปรัชญาการศึกษาที่ยึดเนื้อหาทางปรัชญาทั่วไปเป็นแม่บท ปรัชญาการศึกษาแบบนี้ เป็นแบบเก่า เป็นความพยายามในการนําหลักการต่าง ๆ จากปรัชญาแม่บทมาประยุกต์ใช้กับ การศึกษา ซึ่งต้องศึกษาปรัชญาทั่วไปให้เข้าใจก่อน แล้ววิเคราะห์การศึกษาตามแนวของปรัชญา แต่ละสาขา เป็นการสร้างปรัชญาการศึกษาตามปรัชญาทั่วไป
2. ปรัชญาการศึกษาที่มาจากความคิดของนักปรัชญาแต่ละคน ปรัชญาการศึกษาใน แนวนี้ใช้ระบบปรัชญาของนักปรัชญาแต่ละคนเป็นฐานในการประยุกต์ใช้กับการศึกษา แต่ถ้านัก ปรัชญาคนใดได้วิเคราะห์การศึกษาไว้แล้วก็ศึกษาจากระบบความคิดเหล่านั้นได้ ปรัชญาการ ศึกษาในแนวนี้ช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจระบบความคิดและข้อเสนอแนะของนักปรัชญาแต่ละคนอย่าง ลึกซึ้ง
3. ปรัชญาการศึกษาที่ยึดตัวการศึกษาเป็นแกนกลาง แนวทางนี้เป็นแนวทางที่ศึกษาถึง เป้าหมายและวิธีการทางการศึกษาโดยเฉพาะ ปรัชญาการศึกษาในแนวนี้ไม่อิงอยู่กับปรัชญาใด เป็นการวิเคราะห์องค์ประกอบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาแล้วจึงกําหนดเป้าหมาย วิธีการ ทางการศึกษาหรือกระบวนการต่าง ๆ ของการศึกษา
4. ปรัชญาการศึกษาที่มุ่งหาความกระจ่างในแนวคิดและกิจกรรมการศึกษาปรัชญาการ ศึกษาในแนวนี้ ปรัชญามีลักษณะเป็นกิจกรรมของการวิเคราะห์ วิพากษ์ วิจารณ์ หรือการหาความกระจ่างให้กับความคิดต่าง ๆ
ข้อดีของปรัชญา การศึกษาในแนวนี้ เป็นการเสนอความคิดที่ท้าทายและบางครั้งก็เป็นความคิดใหม่ๆ
ข้อเสียก็คือ การวิเคราะห์เชิงปรัชญานั้นอาจทําได้ยากสําหรับผู้ที่ ไม่มีพื้นฐานทางปรัชญามาก่อน
5. ปรัชญาการศึกษาที่ยึดตัวการศึกษาเป็นแกนกลาง แนวทางนี้เป็นแนวทางที่ศึกษาถึง เป้าหมายและวิธีการทางการศึกษาโดยเฉพาะ ปรัชญาการศึกษาในแนวนี้ไม่อิงอยู่กับปรัชญาใด เป็นการวิเคราะห์องค์ประกอบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาแล้วจึงกําหนดเป้าหมาย วิธีการ ทางการศึกษาหรือกระบวนการต่าง ๆ ของการศึกษา
หน้าที่ของปรัชญาการศึกษา
1. เป็นแกนกลางในการจัดดําเนินการศึกษา ตัวอย่างเช่น ประเทศไทยไม่มีปรัชญา การศึกษาเป็นของตนเอง ที่จัด ๆ มาก็เพียงแต่อาศัยนโยบาย ความมุ่งหมายที่มักจะสร้างขึ้นตาม สามัญสํานึกและประสบการณ์ของผู้มีอํานาจ ตลอดจนสถานการณ์ของผู้มีอํานาจที่ต้องแก้ ปัญหาเฉพาะหน้ามากกว่าอย่างอื่น
2. ทําหน้าที่กําหนดบทบาทของบุคคลและสังคม พร้อมทั้งวางแนวทางปฏิบัติตามวิถี ทางของระบบการศึกษาที่มีปรัชญา ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาทุกคนจะได้คิด พูดและกระทําใน ทิศทางอันเดียวกัน
3. ทําหน้าที่ให้ระบบต่างๆ ของสังคมเป็นที่ยอมรับของสมาชิก และจะทําให้ผู้เกี่ยวข้องกับการศึกษาเกิดความจงรักภักดีต่อระบบการศึกษา และเกิดอิทธิบาทสี่ต่อการดําเนินงานการ ศึกษาด้วย
4. ทําหน้าที่ระดมสรรพกําลังเพื่อจุดหมายทางการศึกษา และการพัฒนาประเทศในทุกๆ ด้าน
ปรัชญาการศึกษาของตะวันตกและตะวันออกกับการศึกษาไทย
ปรัชญาการศึกษาตะวันตก เน้นการค้นหาความจริงของโลก หมายความว่า ทุกสิ่งอย่างที่ต้องการสืบค้นจะต้องมีหลักฐานมายืนยันไม่ว่าจะเป็นกฎเกณฑ์หรือสถิติต่างๆ ที่ผู้รู้ทั้งหลายได้ใช้เวลาเกือบค่อนชีวิตค้นหามาได้ แล้วความจริงของชีวิตที่ว่า จึงกลายเป็นวัตถุที่ต้องสัมผัสรู้ได้ด้วยตาเปล่าและความรู้สึกนึกคิด โดยลืมคำว่า จิตวิญญาณแห่งชีวิตไปโดยสิ้นเชิง
ปรัชญาตะวันออก เน้นเรื่องหลักการและวิถีการดำเนินชีวิตของมนุษย์นั้น น่าจะสอดรับการศึกษาของไทยมากกว่าตามความเห็นของผู้เขียน เพราะเหตุผลในเรื่องของความเป็นมนุษย์ที่ย่อมต้องมีเรื่องของจิตใจหรือจิตวิญญาณเข้ามาเกี่ยวข้อง มนุษย์ที่เจริญแล้วย่อมต้องมีเรื่องของศีลธรรมเข้ามาประกอบในการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่เพียงเรื่องการศึกษาเท่านั้น แต่ครอบคลุมไปถึงทุกๆ ด้านของชีวิตมนุษย์
ความแตกต่างของปรัชญาการศึกษาตะวันตกและตะวันออก
ปรัชญาตะวันตก
๐ เป็นการประติดประต่อความคิดของหลายๆ คนเข้าด้วยกัน โดยที่แต่ละคนก็คิดกันคนละฐาน
๐ เป็นการพยายามแสวงหาคำตอบเพื่อแก้ความสงสัย ฐานของปรัชญาตะวันตกคือความสงสัย
๐ เป็นการพยายามหาทางทำลายความสงสัย
๐ แสวงหาความรู้จากสิ่งภายนอกเพื่ออธิบายความจริงภายใน
๐ มุ่งศึกษาความจริงส่วนรวมเพื่อเอามาอธิบายความจริงส่วนย่อย
๐ เริ่มต้นการศึกษาโดยอาศัยการสังเกตหรือประสบการณ์จากภายนอก แล้วจึงพยายามตีความตามหลักเหตุผล
ปรัชญาตะวันออก
๐ อาศัยความตรัสรู้ของคนใดคนหนึ่งเป็นฐานแล้วขยายต่อออกไปตามเหตุผล หรือความสามารถทางสติปัญญาของนักคิดหรือผู้อธิบายแต่ละคน
๐ เป็นการอธิบายหรือขยายความของความตรัสรู้ตามหลักเหตุผล ฐานของปรัชญาตะวันออก คือความตรัสรู้หรือความรู้อันสมบูรณ์แล้ว
๐ แสวงหาความรู้จากสิ่งภายในเพื่ออธิบายความจริงภายนอก
๐ มุ่งแสวงหาความจริงส่วนย่อยเพื่ออธิบายความจริงส่วนรวม
๐ เริ่มต้นการศึกษาด้วยการเพ่งพินิจภายในจนเห็นความจริง แล้วจึงอธิบายความจริงนั้นตามที่ตนเห็น
แนวคิดนักปรัชญาการศึกษา
แนวคิดเกี่ยวกับการศึกษาของเพลโต
เพลโตมีแนวความคิดเกี่ยวกับสังคมปรัชญาว่า สัญชาตญาณใต้ศึกษาของมนุษยชาติ เป็นพื้นฐานขั้นแรกของระบบสังคมที่มีแบบแผนของมนุษย์ มนุษย์สามารถเรียนรู้ได้ สามารถสั่งสอน อบรมและสามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์ในสังคมให้ดีขึ้นได้
แนวคิดเกี่ยวกับการศึกษาของออกัสติน
ออกัสตินไม่เห็นด้วยกับการจัดการศึกษาแบบโรมันและกรีก เขากล่าวโต้แย้งว่า “ไม่มีใคร สามารถสอนคนอื่นได้ พระเจ้าเท่านั้น คือ ครู”
ความหมายของปรัชญาการศึกษา
จอร์จ เอฟ เนสเลอร์
ปรัชญาการศึกษา คือ การค้นหาความเข้าใจในเรื่องการศึกษาทั้งหมด การตีความหมายโดยการใช้ความคิดรวบยอดทั่วไปที่จะช่วยแนะแนวทางในการเลือกจุดมุ่งหมายและนโยบายของการศึกษา
เจมส์ อี แมคเคลนเลน
ปรัชญาการศึกษา คือ สาขาวิชาหนึ่งในบรรดาสาขาต่างๆ ที่มีอยู่มากมาย อันเกี่ยวข้องกับการดํารงชีวิตของมนุษย์
วิจิตร ศรีสอ้าน
ปรัชญาการศึกษา คือจุดมุ่งหมาย ระบบความเชื่อ หรือแนวความคิดที่แสดงออกมาในรูปของอุดมการณ์ หรืออุดมคติ ทำนองเดียวกันกับที่ไซ้ในความหมายของปรัชญาชีวิตซึ่งหมายถึง อุดมการณ์ของชีวิต อุดมคติของชีวิต แนวทางดำเนินชีวิตนั้นเอง
สุมิตร คุณานุกร
ปรัชญาการศึกษา คือ อุดมคติ อุดมการณ์อันสูงสุด ซึ่งยึดเป็นหลักในการจัดการศึกษา มีบทบาทในการเป็นแม่บท เป็นตนกำเนิดความคิดในการกำหนดความมุ่งหมายของการศึกษาและเป็นแนวทางในการจัดการศึกษา ตลอดจนถึงกระบวนการในการเรียนการสอน
ลักษณะของปรัชญาการศึกษา
1. การพรรณนา-วิเคราะห์
ลักษณะของวิชาปรัชญาการศึกษาส่วนหนึ่งคือ การอธิบายถึงแนวความคิดของปรัชญาการศึกษาว่าทําไมจึงมีแนวคิดเช่นนั้น มีหลัก การคิดอย่างไร และวิเคราะห์ให้เห็นว่า ความคิดของนักปรัชญาการศึกษาเหล่านั้น มีความสอดคล้องกันหรือไม่ ได้ให้ความหมายอะไรแก่พวกเราบ้าง และได้เสนอวิธีการใหม่ ๆ หรือไม่
2. การวิจารณ์-ประเมินผล
ลักษณะของปรัชญาการศึกษาส่วนหนึ่ง คือ การวิเคราะห์ และวิจารณ์ความคิดต่างๆ ทางการศึกษา และประเมินผลดูว่า ความเข้าใจเกี่ยวกับ การศึกษาในปัจจุบัน มีความถูกต้องแม่นยําเพียงใดและความคิดเหล่านั้นมีผลกระทบต่อการจัดการ ศึกษามากน้อยเพียงใด รวมถึงความคิดใหม่ๆ ที่เสนอมานั้นมีประโยชน์กับการศึกษาหรือไม่
3. การอนุมาน
ลักษณะอีกส่วนหนึ่งของปรัชญาการศึกษาคือ การอนุมาน หรือการคาดคะเนว่า ความคิดของเราเกี่ยวกับการศึกษาหรือปรัชญา จะมีรูปแบบเป็นอย่างอื่นได้ หรือไม่ อาจคาดคะเนต่อไปว่า จักรวาลนี้แท้จริงแล้วน่าจะเป็นอย่างไร ทั้งสองประการนี้เกี่ยวข้องกับการศึกษาอย่างไร เป็นต้น ลักษณะของปรัชญาการศึกษาในแง่นี้ เป็นการมองปัญหาแบบกว้างๆ และลึกซึ้ง อันเป็นปัญหาที่เกี่ยวข้องกับอภิปรัชญาเป็นส่วนใหญ่
แนวทางในการพิจารณาปรัชญาการศึกษา
1. ปรัชญาการศึกษาที่ยึดเนื้อหาทางปรัชญาทั่วไปเป็นแม่บท ปรัชญาการศึกษาแบบนี้ เป็นแบบเก่า เป็นความพยายามในการนําหลักการต่าง ๆ จากปรัชญาแม่บทมาประยุกต์ใช้กับ การศึกษา ซึ่งต้องศึกษาปรัชญาทั่วไปให้เข้าใจก่อน แล้ววิเคราะห์การศึกษาตามแนวของปรัชญา แต่ละสาขา เป็นการสร้างปรัชญาการศึกษาตามปรัชญาทั่วไป
2. ปรัชญาการศึกษาที่มาจากความคิดของนักปรัชญาแต่ละคน ปรัชญาการศึกษาใน แนวนี้ใช้ระบบปรัชญาของนักปรัชญาแต่ละคนเป็นฐานในการประยุกต์ใช้กับการศึกษา แต่ถ้านัก ปรัชญาคนใดได้วิเคราะห์การศึกษาไว้แล้วก็ศึกษาจากระบบความคิดเหล่านั้นได้ ปรัชญาการ ศึกษาในแนวนี้ช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจระบบความคิดและข้อเสนอแนะของนักปรัชญาแต่ละคนอย่าง ลึกซึ้ง
3. ปรัชญาการศึกษาที่ยึดตัวการศึกษาเป็นแกนกลาง แนวทางนี้เป็นแนวทางที่ศึกษาถึง เป้าหมายและวิธีการทางการศึกษาโดยเฉพาะ ปรัชญาการศึกษาในแนวนี้ไม่อิงอยู่กับปรัชญาใด เป็นการวิเคราะห์องค์ประกอบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาแล้วจึงกําหนดเป้าหมาย วิธีการ ทางการศึกษาหรือกระบวนการต่าง ๆ ของการศึกษา
4. ปรัชญาการศึกษาที่มุ่งหาความกระจ่างในแนวคิดและกิจกรรมการศึกษาปรัชญาการ ศึกษาในแนวนี้ ปรัชญามีลักษณะเป็นกิจกรรมของการวิเคราะห์ วิพากษ์ วิจารณ์ หรือการหาความกระจ่างให้กับความคิดต่าง ๆ
ข้อดีของปรัชญา การศึกษาในแนวนี้ เป็นการเสนอความคิดที่ท้าทายและบางครั้งก็เป็นความคิดใหม่ๆ
ข้อเสียก็คือ การวิเคราะห์เชิงปรัชญานั้นอาจทําได้ยากสําหรับผู้ที่ ไม่มีพื้นฐานทางปรัชญามาก่อน
5. ปรัชญาการศึกษาที่ยึดตัวการศึกษาเป็นแกนกลาง แนวทางนี้เป็นแนวทางที่ศึกษาถึง เป้าหมายและวิธีการทางการศึกษาโดยเฉพาะ ปรัชญาการศึกษาในแนวนี้ไม่อิงอยู่กับปรัชญาใด เป็นการวิเคราะห์องค์ประกอบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาแล้วจึงกําหนดเป้าหมาย วิธีการ ทางการศึกษาหรือกระบวนการต่าง ๆ ของการศึกษา
หน้าที่ของปรัชญาการศึกษา
1. เป็นแกนกลางในการจัดดําเนินการศึกษา ตัวอย่างเช่น ประเทศไทยไม่มีปรัชญา การศึกษาเป็นของตนเอง ที่จัด ๆ มาก็เพียงแต่อาศัยนโยบาย ความมุ่งหมายที่มักจะสร้างขึ้นตาม สามัญสํานึกและประสบการณ์ของผู้มีอํานาจ ตลอดจนสถานการณ์ของผู้มีอํานาจที่ต้องแก้ ปัญหาเฉพาะหน้ามากกว่าอย่างอื่น
2. ทําหน้าที่กําหนดบทบาทของบุคคลและสังคม พร้อมทั้งวางแนวทางปฏิบัติตามวิถี ทางของระบบการศึกษาที่มีปรัชญา ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาทุกคนจะได้คิด พูดและกระทําใน ทิศทางอันเดียวกัน
3. ทําหน้าที่ให้ระบบต่างๆ ของสังคมเป็นที่ยอมรับของสมาชิก และจะทําให้ผู้เกี่ยวข้องกับการศึกษาเกิดความจงรักภักดีต่อระบบการศึกษา และเกิดอิทธิบาทสี่ต่อการดําเนินงานการ ศึกษาด้วย
4. ทําหน้าที่ระดมสรรพกําลังเพื่อจุดหมายทางการศึกษา และการพัฒนาประเทศในทุกๆ ด้าน
ปรัชญาการศึกษาของตะวันตกและตะวันออกกับการศึกษาไทย
ปรัชญาการศึกษาตะวันตก เน้นการค้นหาความจริงของโลก หมายความว่า ทุกสิ่งอย่างที่ต้องการสืบค้นจะต้องมีหลักฐานมายืนยันไม่ว่าจะเป็นกฎเกณฑ์หรือสถิติต่างๆ ที่ผู้รู้ทั้งหลายได้ใช้เวลาเกือบค่อนชีวิตค้นหามาได้ แล้วความจริงของชีวิตที่ว่า จึงกลายเป็นวัตถุที่ต้องสัมผัสรู้ได้ด้วยตาเปล่าและความรู้สึกนึกคิด โดยลืมคำว่า จิตวิญญาณแห่งชีวิตไปโดยสิ้นเชิง
ปรัชญาตะวันออก เน้นเรื่องหลักการและวิถีการดำเนินชีวิตของมนุษย์นั้น น่าจะสอดรับการศึกษาของไทยมากกว่าตามความเห็นของผู้เขียน เพราะเหตุผลในเรื่องของความเป็นมนุษย์ที่ย่อมต้องมีเรื่องของจิตใจหรือจิตวิญญาณเข้ามาเกี่ยวข้อง มนุษย์ที่เจริญแล้วย่อมต้องมีเรื่องของศีลธรรมเข้ามาประกอบในการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่เพียงเรื่องการศึกษาเท่านั้น แต่ครอบคลุมไปถึงทุกๆ ด้านของชีวิตมนุษย์
ความแตกต่างของปรัชญาการศึกษาตะวันตกและตะวันออก
ปรัชญาตะวันตก
๐ เป็นการประติดประต่อความคิดของหลายๆ คนเข้าด้วยกัน โดยที่แต่ละคนก็คิดกันคนละฐาน
๐ เป็นการพยายามแสวงหาคำตอบเพื่อแก้ความสงสัย ฐานของปรัชญาตะวันตกคือความสงสัย
๐ เป็นการพยายามหาทางทำลายความสงสัย
๐ แสวงหาความรู้จากสิ่งภายนอกเพื่ออธิบายความจริงภายใน
๐ มุ่งศึกษาความจริงส่วนรวมเพื่อเอามาอธิบายความจริงส่วนย่อย
๐ เริ่มต้นการศึกษาโดยอาศัยการสังเกตหรือประสบการณ์จากภายนอก แล้วจึงพยายามตีความตามหลักเหตุผล
ปรัชญาตะวันออก
๐ อาศัยความตรัสรู้ของคนใดคนหนึ่งเป็นฐานแล้วขยายต่อออกไปตามเหตุผล หรือความสามารถทางสติปัญญาของนักคิดหรือผู้อธิบายแต่ละคน
๐ เป็นการอธิบายหรือขยายความของความตรัสรู้ตามหลักเหตุผล ฐานของปรัชญาตะวันออก คือความตรัสรู้หรือความรู้อันสมบูรณ์แล้ว
๐ แสวงหาความรู้จากสิ่งภายในเพื่ออธิบายความจริงภายนอก
๐ มุ่งแสวงหาความจริงส่วนย่อยเพื่ออธิบายความจริงส่วนรวม
๐ เริ่มต้นการศึกษาด้วยการเพ่งพินิจภายในจนเห็นความจริง แล้วจึงอธิบายความจริงนั้นตามที่ตนเห็น
แนวคิดนักปรัชญาการศึกษา
แนวคิดเกี่ยวกับการศึกษาของเพลโต
เพลโตมีแนวความคิดเกี่ยวกับสังคมปรัชญาว่า สัญชาตญาณใต้ศึกษาของมนุษยชาติ เป็นพื้นฐานขั้นแรกของระบบสังคมที่มีแบบแผนของมนุษย์ มนุษย์สามารถเรียนรู้ได้ สามารถสั่งสอน อบรมและสามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของมนุษย์ในสังคมให้ดีขึ้นได้
แนวคิดเกี่ยวกับการศึกษาของออกัสติน
ออกัสตินไม่เห็นด้วยกับการจัดการศึกษาแบบโรมันและกรีก เขากล่าวโต้แย้งว่า “ไม่มีใคร สามารถสอนคนอื่นได้ พระเจ้าเท่านั้น คือ ครู”
ปรัชญาการศึกษา 